Kallas vraagt EU-landen om Patriot-raketten uit eigen voorraad af te staan aan Oekraine

Een oproep aan iedereen met raketten op de plank

Kaja Kallas, de hoge vertegenwoordiger van de Europese Unie voor buitenlands beleid, heeft donderdag alle EU-landen opgeroepen die onderscheppingsraketten voor het Patriot-systeem in voorraad hebben om die aan Oekraine af te staan. Volgens haar heeft de Unie steeds benadrukt dat het land meer hulp nodig heeft, en dat luchtverdediging daarbij het meest dringend is.

Kallas voert daarover gesprekken met de regeringen van de lidstaten. Ze probeert daarbij niet alleen grotere hoeveelheden munitie los te krijgen, maar vooral ook kortere levertijden. Dat tweede punt is minstens zo belangrijk, omdat toezeggingen die pas over een jaar materiaal opleveren weinig doen aan het tekort van dit moment.

Spanje en Griekenland als snelste optie

In de oproep worden Spanje en Griekenland genoemd als landen met voorraden Patriot-raketten die op korte termijn overgedragen zouden kunnen worden. Beide landen hebben het systeem in gebruik en liggen ver van het front, waardoor het operationele risico van afstaan er kleiner is dan bij landen aan de oostflank van de NAVO.

Tegelijk is het een gevoelig verzoek. Onderscheppers uit een nationale voorraad halen betekent dat een land zijn eigen luchtverdediging tijdelijk uitkleedt, in een periode waarin de dreiging in heel Europa hoger wordt ingeschat. Geen van beide regeringen heeft op de oproep gereageerd.

De nacht waarin ruim honderd drones werden gelanceerd

De oproep valt samen met opnieuw zware aanvallen op Oekraine. In de nacht naar vrijdag vuurde Rusland 112 drones af, waarvan de Oekraiense luchtverdediging er 90 uitschakelde. De aanvallen richtten zich op woongebieden, energievoorzieningen en andere burgerinfrastructuur.

In de regio Soemy kwamen een vrouw en een negenjarige jongen om het leven. In de regio Cherson raakten in vierentwintig uur veertien burgers gewond, en bij een inslag op een flatgebouw in Smila vielen vijf gewonden. Die verhouding tussen afgevuurde en onderschepte wapens laat zien waar het knelpunt zit: wat doorkomt, komt door bij gebrek aan onderscheppers.

Waarom juist onderscheppers zo schaars zijn

Het Patriot-systeem is een van de weinige middelen waarmee ballistische raketten daadwerkelijk kunnen worden neergehaald. Drones zijn met goedkopere middelen te bestrijden, maar tegen ballistische wapens bestaat nauwelijks een alternatief. Daardoor concentreert de schaarste zich precies op de dure munitie die het moeilijkst bij te maken is.

De vraag naar diezelfde onderscheppers is bovendien wereldwijd toegenomen door de oorlog in het Midden-Oosten. De productiecapaciteit ligt grotendeels in de Verenigde Staten en is in twee jaar niet zomaar te verdubbelen. Elk systeem dat elders wordt ingezet, verkleint wat er voor Oekraine overblijft.

Europese leningen als omweg om de wachtrij

De Unie kijkt daarom naar een financiële route. Via het SAFE-programma, waarmee lidstaten gezamenlijk defensiematerieel kunnen inkopen, wil Brussel leningen inzetten om Patriot-raketten aan te schaffen bij bronnen buiten de Unie. Het doel is de productievertraging te omzeilen door bestaande voorraden op te kopen in plaats van te wachten op nieuwe fabricage.

Volgens het Belgische BusinessAM kwam die zoektocht op gang nadat de Amerikaanse president een gevraagde levering van driehonderd raketten tegenhield en ook lokale productie in Oekraine blokkeerde. Die lezing komt van één publicatie en is niet door andere bronnen in dezelfde bewoordingen bevestigd. Wel is bekend dat Washington leveringen aan Oekraine afweegt tegen de eigen behoefte.

Wat Nederland al doet en wat het nog kan doen

Nederland behoort tot de landen die het systeem bezitten en er eerder materieel van hebben afgestaan. Sinds december 2025 staat er Nederlandse Patriot-luchtverdediging in Polen, ter bescherming van het logistieke knooppunt waarlangs de westerse steun aan Oekraine loopt. Die inzet werd verlengd en loopt tot uiterlijk begin december, met ongeveer honderdvijftig militairen ter plaatse.

Daarnaast breidde Defensie dit voorjaar de eigen capaciteit uit door een extra Patriot-systeem aan te schaffen, dat pas over enkele jaren wordt geleverd. Die twee feiten tekenen het dilemma waar de oproep van Kallas op stuit: de systemen die Nederland heeft, zijn nu al ingezet voor een taak die met dezelfde oorlog te maken heeft, en de aanvulling komt te laat om dit jaar iets te veranderen.

Wat er nog niet is toegezegd

De oproep van Kallas is geen besluit. Zij kan lidstaten vragen te leveren, maar de beslissing over nationale voorraden ligt bij de hoofdsteden zelf, en tot nu toe heeft geen enkele regering publiek een aantal genoemd. Zolang dat uitblijft, blijft onduidelijk of de oproep meer oplevert dan eerdere rondes.

Ook over de financiële route bestaat nog geen zekerheid. Of leningen daadwerkelijk kunnen worden gebruikt voor aankopen buiten de Unie, en welke verkopers bereid zijn hun voorraad af te staan, moet blijken. De behoefte is intussen concreter dan het aanbod, en dat verschil bepaalt hoeveel van de volgende golf aanvallen wordt onderschept.