Illegale gokreclames op Facebook en Instagram richten zich op mensen die zichzelf hebben laten uitsluiten

Reclame gericht op wie juist gestopt is

Illegale gokaanbieders adverteren op Facebook en Instagram met boodschappen die zich richten op mensen die zichzelf hebben laten uitsluiten van kansspelen. Dat blijkt uit onderzoek van BNR, dat de advertentiebibliotheek van moederbedrijf Meta doorzocht en daarin tientallen van dit soort reclames aantrof. De advertenties leiden door naar aanbieders zonder Nederlandse vergunning.

Het gaat om een groep die per definitie kwetsbaar is. Wie zich in het uitsluitingsregister laat opnemen, doet dat doorgaans omdat het gokken uit de hand is gelopen. Verslavingsdeskundigen noemen het tegenover BNR zorgelijk dat juist deze mensen als doelgroep worden aangesproken.

Een kunstmatige stem die de uitsluiting wegwuift

De opzet van de advertenties is opvallend direct. Een door kunstmatige intelligentie gemaakte stem spreekt de kijker aan met de vraag of die in Cruks staat en nergens meer terechtkan, om daar meteen op te laten volgen dat dit geen probleem hoeft te zijn omdat internationale aanbieders niet naar het Nederlandse register kijken.

De registratie wordt zo neergezet als een obstakel dat je kunt omzeilen, niet als een beslissing die iemand zelf heeft genomen. BNR trof advertenties aan van accounts met namen die daar geen misverstand over laten bestaan, zoals Zonder Cruks en Betrouwbare Spelsites. Door het gebruik van gegenereerde spraak zijn zulke reclames bovendien in grote aantallen te maken.

Wat Cruks is en waarom het gat pijnlijk is

Cruks staat voor Centraal Register Uitsluiting Kansspelen. Wie zich daarin inschrijft, kan minstens zes maanden niet meer terecht bij legale aanbieders in Nederland, online en in speelhallen. Inmiddels staan er ruim 120.000 mensen in het register.

Het register werkt alleen bij partijen die zich aan de Nederlandse regels houden. Aanbieders zonder vergunning zijn niet aangesloten, en juist dat verschil wordt in de advertenties als verkoopargument gebruikt. Daarmee raakt de reclame precies de zwakke plek van het systeem: de bescherming stopt bij de grens van de vergunde markt.

De reactie van Meta en de grens daarvan

Meta stelt dat adverteerders zich aan de geldende wetgeving moeten houden en zegt handhaving serieus te nemen. Na vragen van BNR verwijderde het bedrijf de betreffende advertenties en liet het weten aan verbeteringen te werken.

Die reactie is achteraf en per melding. De Kansspelautoriteit verwoordt het probleem nuchter: Meta verwijdert de advertenties die de toezichthouder onder de aandacht brengt, maar dat betreft slechts een deel van het totale aanbod. Zolang nieuwe advertenties sneller verschijnen dan bestaande worden weggehaald, verandert het beeld niet wezenlijk.

Een sector die zelf naar de rechter stapt

De legale gokbedrijven zijn de aanhoudende concurrentie van illegale adverteerders zat. Branchevereniging VNLOK omschrijft de aanpak van Meta als dweilen met de kraan open en bereidt een schadeclaim voor. In juni spanden legale aanbieders al een rechtszaak aan tegen het platform en dienden zij een klacht in bij de Europese Commissie wegens overtreding van de Europese digitaledienstenverordening.

Dat zij dit zelf doen, zegt iets over de handhaving. De toezichthouder kan illegale aanbieders beboeten, maar die zitten doorgaans buiten Nederland. Het platform waarop de advertenties worden getoond, is wel bereikbaar, en dat verklaart waarom de juridische druk zich daarheen verplaatst.

Het geld dat met de advertenties omgaat

Onderzoek van VNLOK en het Keurmerk Verantwoorde Affiliates schat dat Meta minstens tien miljoen euro per jaar verdient aan illegale gokadvertenties in Nederland. Betrokkenen noemen dat een voorzichtige schatting, omdat de opbrengst internationaal een veelvoud kan zijn.

Daarachter ligt een markt die groter is dan vaak gedacht. De Kansspelautoriteit becijferde de illegale gokmarkt op ongeveer 617 miljoen euro, tegenover ruwweg 600 miljoen euro voor het legale aanbod. Staatssecretaris Van Bruggen stelde eerder al dat de online gokmarkt is geexplodeerd.

Wat dit voor Nederland betekent

Het Nederlandse kansspelbeleid steunt op de aanname dat wie zich laat uitsluiten daarmee ook daadwerkelijk beschermd is. Deze advertenties laten zien dat die aanname niet houdt zodra een buitenlandse aanbieder een advertentieplatform kan gebruiken om de uitgesloten groep gericht te benaderen.

Voor de wetgever verschuift daarmee de vraag. Niet alleen de gokaanbieder is aan zet, maar ook het platform dat de gerichte verspreiding mogelijk maakt. De lopende rechtszaak en de klacht in Brussel zullen mede bepalen of het tonen van dit soort advertenties een eigen verantwoordelijkheid van Meta wordt.

Wat nog niet vaststaat

Hoeveel advertenties er in totaal circuleren, is niet bekend. BNR onderzocht wat in de advertentiebibliotheek terug te vinden was, en dat is per definitie een momentopname van wat op dat moment zichtbaar is. Hoeveel mensen daadwerkelijk op de advertenties zijn ingegaan, blijkt er niet uit.

Ook is niet vastgesteld hoe de targeting technisch tot stand komt. Dat de advertenties zich in hun tekst tot Cruks-deelnemers richten, is duidelijk zichtbaar. Of adverteerders die groep ook via de instellingen van het advertentiesysteem gericht kunnen selecteren, is een andere vraag, en die is met openbare gegevens niet te beantwoorden.