Kushner vertrekt uit Israel zonder doorbraak: ontwapening en terugtrekking blijven in de verkeerde volgorde steken

Twee dagen gesprekken zonder resultaat op het hoofdpunt

De Amerikaanse gezant Jared Kushner heeft Israel maandag verlaten zonder dat er een doorbraak is bereikt over het Amerikaanse plan om de oorlog in Gaza te beeindigen. Kushner, schoonzoon van president Trump, sprak eerst in Caïro met de politieke leiding van Hamas, onder wie Khalil al-Hayya, en reisde daarna door naar Jeruzalem voor overleg met premier Netanyahu.

Het bureau van Netanyahu noemde de gesprekken diep en constructief. Op het punt waar het werkelijk om draait, bleven de posities echter staan waar ze stonden. Dat is opvallend, omdat het plan waar nu over wordt onderhandeld al maanden op tafel ligt.

De kern van het geschil is de volgorde

Het conflict gaat niet zozeer over de vraag of Hamas ontwapent en of Israel zich terugtrekt, maar over wat er eerst gebeurt. Beide partijen willen dat de ander de eerste stap zet, en beide beschouwen die stap als de garantie dat de tweede ook echt volgt.

Die patstelling is logisch vanuit beide kanten bekeken. Voor Israel is een ontwapend Hamas de voorwaarde om zich veilig terug te kunnen trekken. Voor Hamas zijn de wapens juist het enige drukmiddel dat overblijft om een terugtrekking af te dwingen. Wie als eerste levert, geeft daarmee zijn onderhandelingspositie op.

Wat Israel eist

Volgens een Israelische functionaris komt er geen herpositionering van troepen en geen wederopbouw in de Gazastrook voordat Hamas in het hele gebied is ontwapend. Het bureau van Netanyahu benadrukte dat de ontwapening snel moet gebeuren en voltooid moet zijn voordat er aan wederopbouw wordt begonnen.

In de Israelische opzet moet de vernietiging van de wapens plaatsvinden onder Amerikaans militair toezicht. De Amerikaanse generaal Jeffers is beoogd commandant van een internationale stabilisatiemacht die daarop moet toezien. Die macht is er nog niet, wat betekent dat het toezichtmechanisme waar het hele plan op steunt op dit moment nog een papieren constructie is.

Wat Hamas daartegenover zet

Hamas wil dat Israel eerst zijn militaire operaties staakt en zich gedeeltelijk terugtrekt. Pas daarna zou de beweging geleidelijk ontwapenen, en dan via een nieuwe Palestijnse overgangsautoriteit met een basis in Egypte. Israel wijst die constructie af.

Kushner zei tegen Fox News dat Hamas in Caïro de juiste dingen liet horen, maar voegde daaraan toe dat dit gepaard moet gaan met daden en concrete stappen. Die formulering laat zien hoe weinig hard er ligt: instemming in woorden, zonder een afgesproken moment waarop iets gebeurt.

Twee werkgroepen als enige concrete uitkomst

Wat de gesprekken wel hebben opgeleverd, zijn twee werkgroepen. De eerste richt zich op ontwapening en demilitarisering, de tweede op volksgezondheid, waaronder sanitaire voorzieningen en schoon drinkwater. Dat laatste onderwerp is voor de bevolking van directer belang dan de diplomatieke agenda suggereert.

Kushner hield tegenover Fox News de mogelijkheid open dat er binnen dertig dagen voortgang zichtbaar is en dat er dan een begin kan worden gemaakt met het weghalen van wapens. Ook noemde hij een termijn van zestig tot negentig dagen waarbinnen het dichten van tunnels zou kunnen beginnen. Dat zijn hoopvolle termijnen van een onderhandelaar, geen afspraken die door beide partijen zijn onderschreven.

Ondertussen verandert de situatie op de grond

Terwijl er over volgordes wordt onderhandeld, houdt Israel naar schatting zestig tot zeventig procent van het grondgebied van Gaza bezet. Defensieminister Katz kondigde vorige maand plannen aan voor drie Israelische nederzettingen in het gebied.

Dat maakt het tijdsverloop zelf tot een factor in de onderhandeling. Elke maand zonder akkoord legt de bestaande situatie verder vast, en verandert waar een eventuele terugtrekking straks vandaan zou moeten komen. Voor de bevolking betekent het intussen dat de wederopbouw, die volgens de Israelische voorwaarde pas na volledige ontwapening begint, op de lange baan blijft.

Waarom dit voor Nederland en Europa uitmaakt

De onderhandelingen worden vrijwel volledig door de Verenigde Staten geleid, met Egypte als gastland voor het contact met Hamas. Europese landen, Nederland inbegrepen, staan er in deze fase buiten en hebben geen rol aan tafel.

Toch raakt de uitkomst Nederland wel degelijk. Een internationale stabilisatiemacht zal bemenst en gefinancierd moeten worden, en de wederopbouw van Gaza vraagt om geld dat voor een aanzienlijk deel uit Europa zal moeten komen. Ook de humanitaire situatie en de gevolgen voor de regionale stabiliteit staan geregeld op de agenda in Brussel en in de Tweede Kamer.

Wat nog niet vaststaat

Er is geen datum afgesproken voor een volgende ronde, en het is niet bekend wanneer de twee werkgroepen met resultaten moeten komen. Zonder zo'n termijn is moeilijk te beoordelen of de gesprekken doorlopen of feitelijk stilliggen.

Evenmin is duidelijk hoe de internationale stabilisatiemacht eruit gaat zien: welke landen troepen leveren, onder welk mandaat die opereren en wanneer die macht inzetbaar zou zijn. Zolang die vragen open staan, blijft de kern van het Amerikaanse plan afhankelijk van een instrument dat nog moet worden opgebouwd.