Washington dreigt met verwoestende tegenmaatregelen als Brussel satellietfrequenties voor Europese bedrijven reserveert

Een waarschuwing uit de Amerikaanse ambassade

De Verenigde Staten dreigen met zware tegenmaatregelen tegen Europese bedrijven als Brussel doorzet met een plan dat de toegang van SpaceX tot een belangrijke satellietfrequentieband sterk beperkt. Andrew Puzder, de Amerikaanse ambassadeur bij de Europese Unie, sprak tegenover de Financial Times van verwoestende gevolgen. Europese bedrijven zouden er volgens hem rekening mee moeten houden dat dit kan gebeuren, en gezien de omvang van de Amerikaanse markt zou dat voor die bedrijven zeer verwoestend zijn.

Puzder wilde niet zeggen waar die tegenmaatregelen uit zouden bestaan. Zijn argument is dat het beperken van Amerikaanse bedrijven de Europese concurrentiepositie niet sterker maakt.

Waar de band rond 2 gigahertz voor dient

De ruzie gaat over spectrum voor mobiele satellietdiensten rond 2 gigahertz. Dat is de frequentieruimte waarmee een satelliet rechtstreeks contact kan maken met een gewone mobiele telefoon, zonder tussenkomst van een zendmast of een schotel. Daarmee kan bereik ontstaan op plekken waar geen netwerk is, op zee, in bergen of in dunbevolkt gebied.

Juist omdat het om gewone toestellen gaat, is deze band commercieel aantrekkelijk. Wie er toegang toe heeft, kan een dienst aanbieden aan vrijwel iedereen met een telefoon op zak.

Het voorstel van de Europese Commissie

De Europese Commissie liet in mei weten dat het grootste deel van de band na 2027 voor Europese partijen gereserveerd moet worden. De huidige vergunningen liggen sinds 2009 bij de Amerikaanse bedrijven Viasat en EchoStar en lopen in 2027 af, met de mogelijkheid die met twee jaar te verlengen.

Het plan verdeelt de band in drie blokken van tien megahertz, elk voor twintig jaar. Een blok is bestemd voor beveiligde overheidscommunicatie, waaronder het Europese satellietstelsel IRIS2. Een tweede blok is gereserveerd voor Europese startende bedrijven. Alleen het derde blok staat open voor zowel Europese als niet-Europese partijen. Amerikaanse bedrijven concurreren daarmee hooguit om een derde van de ruimte.

Wat SpaceX erbij te verliezen heeft

De dienst van SpaceX die satellieten rechtstreeks met telefoons laat praten, is rond deze 2 gigahertz opgebouwd. De Amerikaanse toezichthouder FCC gaf onlangs groen licht voor vijftienduizend satellieten van de volgende generatie voor die dienst. Brazilie verleende het bedrijf al volledige toegang tot de band, en Deutsche Telekom wil vanaf 2028 samen met SpaceX satellietdiensten voor mobiele telefoons aanbieden.

Als het Europese voorstel doorgaat, raakt dat dus niet alleen SpaceX zelf, maar ook Europese telecombedrijven die hun plannen op die samenwerking hebben gebouwd. Dat is een complicatie die in de Brusselse redenering over technologische zelfstandigheid minder aandacht krijgt.

Het argument over Oekraine

SpaceX voert aan dat het voorstel de satellietondersteuning voor Oekraine in gevaar brengt. Oekraiense militairen gebruiken het militaire netwerk van het bedrijf voor communicatie en voor de aansturing van drones, en meldden de afgelopen dagen verbindingsproblemen.

Volgens bronnen van persbureau Reuters zou het Witte Huis SpaceX opdracht hebben gegeven de snelheid van drones te beperken van vijfhonderd kilometer per uur naar maximaal honderdzestig kilometer per uur. Die lezing komt van anonieme bronnen en is niet bevestigd. Als zij klopt, ondergraaft dat juist het argument van SpaceX, want dan blijkt de Amerikaanse overheid zelf aan de knoppen te zitten van de dienst waarvan Oekraine afhankelijk is.

Hoe Washington kan terugslaan

De Amerikaanse toezichthouder FCC heeft laten doorschemeren dat de Verenigde Staten wederkerig kunnen optreden en Europese satellietaanbieders van de Amerikaanse markt kunnen weren. Dat is een concreter dreigement dan de algemene waarschuwing van de ambassadeur, omdat het precies spiegelt wat Brussel van plan is.

Daarmee tekent zich een patroon af dat in andere dossiers ook zichtbaar is. Europa probeert met regelgeving ruimte te scheppen voor eigen bedrijven, en Washington antwoordt met de omvang van de eigen markt als drukmiddel. Het verschil is dat spectrum een eindige hoeveelheid is: wat aan de een wordt toegewezen, is voor de ander niet meer beschikbaar.

Waarom dit voor Nederland uitmaakt

Brussel presenteert het voorstel als een stap naar technologische zelfstandigheid en minder afhankelijkheid van Amerikaanse technologie, mede vanwege de onvoorspelbaarheid onder president Trump. Dat is precies het debat dat ook in Nederland wordt gevoerd, over clouddiensten, chips en digitale infrastructuur.

Tegelijk is Nederland een open economie waarvan veel bedrijven op de Amerikaanse markt leunen. Een tegenmaatregel die Europese bedrijven treft, treft dus ook Nederlandse. En als satellietdekking voor gewone telefoons straks een standaardvoorziening wordt, bepaalt de uitkomst van deze verdeling welke aanbieders die dienst in Nederland mogen leveren.

Wat nog niet vaststaat

Het voorstel is geen verbod op Starlink en het is ook nog geen wet. Het Europees Parlement en de lidstaten moeten er nog over onderhandelen, en de criteria voor toewijzing en de toegangsvoorwaarden liggen nog open. De huidige vergunningen kunnen bovendien met twee jaar worden verlengd, wat de hele kwestie kan uitstellen.

Ook het dreigement zelf blijft vaag. Puzder noemde geen maatregel, geen sector en geen termijn, en zolang dat zo blijft is het een waarschuwing en geen besluit.