Frankrijk telt de schade na een weekend van plunderingen, Macron belooft vervolging maar kondigt geen maatregelen aan

Een protestdag die op honderdtien plaatsen begon

Op zaterdag 17 oktober gingen in Frankrijk honderdduizenden mensen de straat op tegen het regeringsbeleid, de staat van het onderwijs en vooral de stijgende kosten van het dagelijks leven. De autoriteiten kwamen op 550.000 deelnemers, de organisatoren hielden het op 800.000. Er werd op ten minste honderdtien plaatsen gedemonstreerd.

De protesten waren opgezet door vakbonden, studentenorganisaties en activisten die uitdrukkelijk teruggrijpen op de gelehesjesbeweging van 2018. Het grootste deel van de dag verliep vreedzaam, maar in een reeks steden sloeg het om.

De cijfers die het ministerie geeft

Het ministerie van Binnenlandse Zaken kwam zaterdagavond eerst op ongeveer 1.800 aanhoudingen, meldde later 2.000 en kwam uiteindelijk uit op 2.397. Minister Nunez van Binnenlandse Zaken benadrukte dat alle cijfers voorlopig waren. In de regio Parijs werden 855 mensen aangehouden, van wie 557 in verzekering werden gesteld.

Het aantal gewonde hulpverleners liep in de loop van het weekend op van zeshonderd naar bijna duizend politiemedewerkers, van wie zeven ernstig. In Parijs raakten 111 demonstranten verwond. Een zeventienjarig meisje verloor een oog en in Saint-Etienne verloor een demonstrant een hand door een granaat. Er overleed een persoon aan een hartaanval, waarnaar nog onderzoek loopt.

Wat er is verwoest

De veiligheidsdiensten in Parijs telden 1.500 branden in de openbare ruimte en zestig uitgebrande gebouwen. Auto’s en afvalbakken gingen in vlammen op, en er werden winkels leeggehaald, van kleine supermarkten tot dure zaken. Het geweld concentreerde zich in Parijs, Marseille, Toulouse, Rijsel, Angers, Lyon, Bordeaux, Limoges en Saint-Etienne.

In Limoges brandde het stadhuis uit 1883 grotendeels af en stortte de toren in. Alleen de Franse vlag kon worden gered. In Marseille werd in het stadhuis een buste van Marianne vernield, het zinnebeeld van de Franse republiek. De voorzitter van de Franse detailhandelsorganisatie schatte zondag dat landelijk 1.500 winkels zijn beschadigd of geplunderd.

De zondag bracht geen rust

Ook op zondag trokken opnieuw veel mensen naar het centrum van Parijs. De politie verrichtte die dag 108 aanhoudingen, en in het eerste uur van de nacht daarna kwamen er negen bij. Op de Place de la Republique werden een fontein en straatmeubilair vernield, en er werd opnieuw brand gesticht en geplunderd.

Het kabinet hield spoedoverleg en droeg de prefecten op gebouwen te beschermen en betogingen te verbieden waar dat nodig is. Nunez stelde daarbij dat het recht om te protesteren een grondrecht is, maar dat opzettelijk en collectief wanorde zaaien met geweld dat niet is. Maandag kwamen de ministers opnieuw bijeen.

Macron belooft vervolging, geen maatregelen

President Macron sprak het land zondagavond om acht uur toe. Hij noemde de relschoppers ongedisciplineerd en hun gedrag onverdedigbaar. Wie vernielingen heeft aangericht moet boeten, zei hij, en wie heeft geplunderd moet de schade vergoeden. Hij richtte zich daarbij expliciet tegen groepen op extreemlinks en zei dat wie de republiek omver wilde werpen zich zal moeten verantwoorden.

Tegelijk maakte hij onderscheid tussen plunderaars en demonstranten met redelijke eisen, en zei hij dat naar die eisen moet worden geluisterd. Concrete maatregelen tegen de prijsstijgingen kondigde hij niet aan. Hij wees het conflict in het Midden-Oosten aan als belangrijkste oorzaak van de duurdere brandstof en boodschappen, en vertrok de volgende dag voor een driedaagse reis langs de Golfstaten.

Kritiek uit de steden en uit de politiek

De burgemeesters van Parijs, Marseille en Lyon noemden het verloop onacceptabel en vroegen om een gesprek met premier Lecornu. De burgemeester van Marseille bekritiseerde juist het politieoptreden en het gebruik van granaten tegen demonstranten. Een politiebond zei dat agenten door de hel zijn gegaan. In het parlement is om een onderzoek gevraagd.

Bruno Retailleau noemde de toespraak zorgelijk en vond dat de noodtoestand had moeten worden afgekondigd. Senator Yannick Jadot uit Parijs sprak van een pijnlijke demonstratie van onmacht en vergeleek Frankrijk met een dronken schip zonder kapitein. Macron heeft de regering opgedragen deze week met scholieren, docenten, parlementsleden, vakbonden en werkgevers te overleggen over concrete voorstellen.

Waarom dit voor Nederland uitmaakt

De directe aanleiding voor de protesten, duurdere brandstof en duurdere boodschappen door de spanningen in het Midden-Oosten, speelt ook hier. In Nederland bereikten de pompprijzen vorige week een record, waarna ze deze week licht daalden. De onvrede over koopkracht is daarmee geen exclusief Frans verschijnsel.

Het verschil zit in de uitvergroting. Macron kan weinig doen aan een olieprijs die door een conflict elders wordt bepaald, en wat hij wel kan doen kost geld dat Frankrijk met zijn begrotingstekort nauwelijks heeft. Dat patroon, een regering die de oorzaak niet in de hand heeft en de gevolgen toch moet opvangen, dient zich in meer Europese landen aan.

Wat nog niet vaststaat

De aantallen aanhoudingen en gewonden zijn voorlopig en zijn in twee dagen meerdere keren naar boven bijgesteld. Ook de schade aan de 1.500 winkels is een schatting van de branche zelf en is niet door de overheid onderbouwd.

Winkeliersorganisaties vragen om financiele steun van de regering, maar daarover is nog niets besloten. Of de overleggen van deze week tot maatregelen leiden, en of de onrust daarmee afneemt, is op dit moment niet te zeggen.