Poetin wil met Trump en Xi over Oekraine praten, zonder Kyiv en zonder Europa aan tafel

Een voorstel uit een telefoongesprek van 9 oktober

De Russische president Poetin heeft voorgesteld om met de Amerikaanse president Trump en de Chinese president Xi Jinping bijeen te komen over de oorlog in Oekraine. Dat idee bracht hij op 9 oktober op tijdens een telefoongesprek met Trump, zo meldde The Wall Street Journal.

De bijeenkomst zou plaats kunnen vinden in de marge van de top van de Asia-Pacific Economic Cooperation, die op 18 en 19 november wordt gehouden in de Chinese stad Shenzhen. Rusland, de Verenigde Staten en China zijn alle drie lid van dat samenwerkingsverband, dus een ontmoeting daar vergt geen aparte conferentie.

Wat Trump er zelf over zei

Trump liet zondag bij zijn vliegtuig weten dat hij tot zo'n ontmoeting bereid is, maar hij legde het accent ergens anders. Hij zei dat het bij zo'n top zou gaan over kernwapens en over het terugbrengen van de aantallen, en gaf aan dat zijn belangstelling vooral daar ligt en minder bij Oekraine.

Daarnaast zei hij dat hij alles zal doen wat hij kan om de oorlog te beeindigen. In diezelfde dagen herhaalde hij zijn kritiek op de Oekraiense president Zelensky en stelde hij dat het hem tijd lijkt dat iemand anders namens Oekraine onderhandelt. Over wie dat dan zou moeten zijn, zei hij niets.

Het Kremlin houdt het bij een mogelijkheid

Moskou bevestigt dat er over de optie wordt gesproken, maar bindt zich aan niets. Woordvoerder Peskov zei dat er nog geen duidelijkheid is over de ontmoeting zelf of over een agenda, en dat alle drie de partijen de bijeenkomst alleen als hypothetische mogelijkheid erkennen.

Hij voegde daar volgens persverslagen aan toe dat er geen inhoudelijke voorstellen of afspraken zijn besproken. Het Kremlin ziet het format wel als een manier om de belangrijkste internationale kwesties te behandelen op het niveau van Rusland, de Verenigde Staten en China, en dus zonder de Europese landen.

Peking zegt niets toe

China heeft zich niet aan het voorstel verbonden. Woordvoerder Mao Ning van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken zei dat zij geen informatie heeft over een dergelijke ontmoeting, een formulering die in Peking gewoonlijk betekent dat er niets te melden valt of dat men zich nog niet wil vastleggen.

Volgens de berichtgeving is er in Peking ook aarzeling. Een top in deze samenstelling zou tegenreacties kunnen uitlokken in Europese hoofdsteden en de druk op China kunnen vergroten vanwege de banden met Rusland, precies op het moment dat Peking en Brussel over handel onderhandelen.

Kyiv verzet zich tegen een top zonder Oekraine

De Oekraiense minister van Buitenlandse Zaken Sybiha reageerde afwijzend. Volgens hem zou een drielandentop Poetin juist aanmoedigen om de oorlog voort te zetten, en Oekraine houdt vast aan de lijn dat het zelf aan tafel moet zitten bij gesprekken over zijn eigen toekomst.

Ondertussen gaat het diplomatieke verkeer buiten dat format door. De Amerikaanse gezant Witkoff reisde dinsdag naar Oslo voor overleg met Zelensky en de Noorse premier Store, met Trumps schoonzoon Kushner op afstand erbij omdat hij griep heeft. Witkoff zou daarna doorreizen naar Rusland.

Waarom Europa buiten dit format valt

Het voorstel raakt een gevoelig punt: in deze opzet beslissen drie kernmachten over een oorlog die op Europees grondgebied wordt gevoerd, terwijl de landen die de kosten dragen er niet bij zitten. Europese regeringen financieren de Oekraiense begroting, nemen vluchtelingen op en voelen de gevolgen in hun energierekening en hun defensiebudget.

Daarom loopt er een tweede spoor waarin Europa wel meedoet. De vier grote Europese landen Polen, Duitsland, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk trekken daarin samen op met de Europese Unie en de NAVO. Dat spoor is drukker bezocht, maar het mist de twee namen die in Shenzhen aan tafel zouden zitten.

Wat dit voor Nederland betekent

Nederland hoort tot de landen die Oekraine met geld en materieel steunen en die in de Europese besluitvorming meebeslissen over sancties. Een onderhandelingstafel waar alleen Washington, Moskou en Peking zitten, zet die invloed buiten spel, ook al blijft de Nederlandse bijdrage gewoon nodig om de uitkomst uit te voeren.

Daar komt een concreet risico bij. Een akkoord dat elders is gesloten, kan toch verplichtingen opleveren voor Europese landen, bijvoorbeeld bij het toezien op een bestand of bij de kosten van herstel. Nederland zou dan te maken krijgen met afspraken waar het niet over heeft meegepraat, en dat is precies het scenario waartegen Europese regeringen zich sinds het begin van de Amerikaanse bemiddeling verzetten.

Wat nog onzeker is

De top bestaat voorlopig alleen als voorstel. Er is geen datum, geen agenda en geen Chinese toezegging, en zowel Washington als Moskou houdt openlijk afstand van de inhoud. Dat een gesprek technisch mogelijk is omdat de drie leiders in november toch in dezelfde stad zijn, zegt nog niets over de vraag of het doorgaat.

Ook is onduidelijk wat er dan precies op tafel zou liggen. Trump noemt kernwapens als hoofdonderwerp, het Kremlin spreekt over de belangrijkste internationale kwesties en de krant die het voorstel onthulde schrijft dat Moskou een regeling nastreeft die gunstig voor Rusland uitpakt. Die drie beschrijvingen lopen te veel uiteen om er een uitkomst uit af te leiden.