Ruim driekwart van de kiezers in Alberta wijst de route naar afscheiding van Canada af

Een vraag over afscheiding tussen negen andere

De inwoners van de Canadese provincie Alberta stemden op maandag 19 oktober over tien vragen. De tiende daarvan ging over de toekomst van de provincie binnen Canada: kiezers konden aangeven of Alberta in Canada moet blijven, of dat de provincie stappen moet zetten naar een later bindend referendum over afscheiding.

Het ging dus niet om onafhankelijkheid zelf. De stemming was niet bindend, en zelfs bij een ja had er daarna nog een tweede, bindende stemming moeten volgen. Het was het eerste plebisciet van dit soort in Canada sinds het Quebecse referendum van 1995.

Ruim driekwart wil bij Canada blijven

De uitslag was niet nipt. Ongeveer driekwart van de kiezers koos ervoor in Canada te blijven, tegen ongeveer een kwart die de route naar afscheiding wilde inslaan. De gemelde percentages liepen bij verschillende media uiteen van 75 tot 77 procent terwijl de telling nog bezig was, met rond de 1,8 miljoen uitgebrachte stemmen.

Geografisch was het beeld eenduidig. Calgary stemde voor meer dan 75 procent voor blijven, en in 22 van de 26 kiesdistricten lag dat aandeel boven de 80 procent. Slechts een district koos voor de afscheidingsroute: Central Peace-Notley, met 51,1 procent.

Een premier die haar eigen referendum afwees

De stemming kwam er op initiatief van premier Danielle Smith, een conservatieve politica die zelf tegen onafhankelijkheid is. Ze riep het referendum uit onder druk van separatistische geluiden binnen haar eigen achterban, met als doel de kwestie uit de weg te ruimen.

Na de uitslag legde ze zich daarop vast. Zolang zij premier is, zal ze dit mandaat van de Albertanen eerbiedigen en geen nieuw referendum over deze kwestie houden, zei ze. Volgens Smith is het tijd om samen verder te gaan als een sterk en vrij Alberta binnen een verenigd Canada.

Ottawa noemt het een keuze voor eenheid

Premier Mark Carney sprak van een goed resultaat voor Canada en stelde dat de Albertanen voor Canada hebben gekozen. In zijn reactie legde hij de nadruk op samenhang: volgens hem kozen zij voor eenheid, voor samen bouwen en voor zorg voor elkaar.

In het Nederlandse verslag van zijn reactie zei hij dat de mensen in Alberta een duidelijke keuze hebben gemaakt en dat Canada veel groter is dan de som van zijn delen. Carney had campagne gevoerd op nationale eenheid en daarbij gewezen op de risico-s die uit de Verenigde Staten komen, onder verwijzing naar de handelsopstelling van president Trump.

Waarom het separatisme in Alberta bestaat

Alberta is de rijkste provincie van Canada en beschikt over de vierde grootste bewezen oliereserves ter wereld. Die positie voedt al decennia een gevoel van scheve verhoudingen met de federale regering in Ottawa.

De klacht die daaronder ligt gaat over geld en zeggenschap: inwoners vinden dat zij onevenredig veel afdragen aan de rest van het land, terwijl het federale beleid over energie en klimaat juist de belangrijkste provinciale inkomstenbron raakt. De beweging is luidruchtig maar beperkt in omvang, en zocht in de aanloop ook steun in de Verenigde Staten.

De negen andere vragen vielen anders uit

Op de rest van het stembiljet kreeg Ottawa minder goed nieuws. Op acht van de negen overige vragen nam het ja-kamp de leiding, met voor de vier vragen over immigratie steunpercentages tussen de 54 en 57 procent.

De overige uitslagen waren wisselend. Een vraag over identificatie bij het stemmen liep duidelijk voor, een vraag over het afschaffen van de Senaat ging met ongeveer twintigduizend stemmen voorsprong de goede kant op voor het ja-kamp, en de vragen over het uitstappen uit federale programma-s en over voorrang voor provinciaal recht bleven vrijwel gelijk opgaan. Carney zei over de immigratievragen dat de vervolgstappen in samenwerking met de provincies moeten worden vastgesteld. Het hele referendum kostte bijna 200 miljoen dollar.

Wat dit voor Nederland betekent

De directe Nederlandse belangen zitten in energie en handel. Canada is een bondgenoot binnen de NAVO en een leverancier waar Europese landen naar kijken sinds de levering uit Rusland is weggevallen, en Alberta is de provincie waar die olie en dat gas vandaan komen.

Carney werkt daarnaast samen met Smith aan een pijpleidingproject om meer bitumen naar overzeese markten te exporteren, een plan dat onder zijn voorganger Trudeau niet bespreekbaar was. Dat soort projecten vergt een provincie en een federale regering die het eens kunnen worden, en een afscheidingsprocedure zou die samenwerking jarenlang hebben stilgelegd. Voor Europese afnemers en voor havens als Rotterdam is de uitkomst daarmee vooral een bevestiging dat de bestaande lijnen blijven liggen.

Wat er open blijft

De separatistische beweging legt zich niet neer bij de uitslag. Jeffrey Rath van het Alberta Prosperity Project liet weten dat zijn inzet voor onafhankelijkheid zeker doorgaat, ondanks de nederlaag, en dat verzet zich niet laat afdoen met een niet bindende stemming.

Onduidelijk blijft ook wat de uitslag op de negen andere vragen precies betekent. Het zijn stemmingen zonder juridische werking over onderwerpen die deels federale bevoegdheid zijn, zoals immigratie en de Senaat, en bij enkele vragen was het verschil zo klein dat de definitieve uitkomst bij de laatste tellingen nog kon omslaan. Hoe Ottawa en Edmonton dat mandaat gaan uitleggen, is op dit moment niet bekend.