Zestien oud-bewoners beschuldigen Nederlands gezinshuis in Spanje, minister Sterk wil geen onafhankelijk onderzoek

Wat zestien oud-bewoners over Huize Soria vertellen

Zestien voormalige bewoners van Huize Soria, een gezinshuis in de Spaanse provincie Soria, hebben tegenover Nieuwsuur verteld wat hun daar is overkomen. Journalisten Lune van der Meulen en Yoeri Vugts werkten ruim een jaar aan de reconstructie.

De verhalen gaan over opsluiting achter schrikdraad als straf, over dagenlang geen eten krijgen en over buitengesloten worden in de winter, in ondergoed. Ook zou het contact met de buitenwereld streng zijn gecontroleerd en zouden jongeren zijn gedwongen elkaar te vernederen. Onderzoekers en deskundigen die de verklaringen beoordeelden spreken van structurele mishandeling, en een van hen gebruikt het woord kindermarteling.

Hoe Nederlandse jongeren in Soria terechtkwamen

Het gaat niet om particuliere plaatsingen. Nederlandse gemeenten en jeugdbeschermingsorganisaties stuurden er jarenlang jongeren met gedragsproblemen naartoe, meestal nadat eerdere trajecten in Nederland waren vastgelopen.

Een van de betrokken organisaties is SAVE Jeugdbescherming, actief in de regio Utrecht en Flevoland. Volgens Nieuwsuur plaatste SAVE jongeren in Soria terwijl er al signalen waren over de onorthodoxe methoden en over de veiligheid. Een enkele jeugdbeschermer stuurde zes jongeren uit Veenendaal naar het huis, een opvallend hoog aantal voor een medewerker.

Tientallen miljoenen aan jeugdzorggeld

De financiering liep gewoon via het Nederlandse stelsel. Over een periode van ongeveer twintig jaar ging er volgens de berichtgeving tientallen miljoenen euro aan jeugdzorggeld naar het echtpaar dat het huis runde.

Dat geld werd betaald door gemeenten, die sinds 2015 verantwoordelijk zijn voor de jeugdzorg. Verschillende van hen plaatsten jongeren zonder te controleren of de instelling in Spanje wel over de vereiste vergunningen beschikte. Dat bleek achteraf niet het geval.

Spaanse inspectie sloot het huis eind september

De eerste harde ingreep kwam niet uit Nederland. Eind september legde de Spaanse inspectie het gezinshuis per direct stil, nadat Nieuwsuur de kwestie had aangekaart, omdat de papieren voor het verlenen van jeugdzorg niet in orde waren.

Daarmee is de instelling gesloten op een administratieve grond, en niet op grond van de mishandeling waar de oud-bewoners over spreken. Dat onderscheid is belangrijk, omdat er over die beschuldigingen nog geen rechterlijk of tuchtrechtelijk oordeel ligt.

Minister Sterk houdt vast aan geen onafhankelijk onderzoek

Minister Mirjam Sterk van Jeugd, afkomstig uit het CDA, wil geen onafhankelijk onderzoek laten doen naar de manier waarop Nederlandse jongeren in Soria terechtkwamen. Zij hield ook na nieuwe berichtgeving aan dat standpunt vast.

Wel riep zij gemeenten op te stoppen met het plaatsen van jongeren in het buitenland. Dat is een oproep en geen verbod, en het raakt bovendien niet aan de vraag die de oud-bewoners stellen, namelijk hoe het kon dat plaatsingen jarenlang doorgingen terwijl er signalen waren. De gemeenteraad van Utrecht koos een andere lijn en gaf begin oktober opdracht tot een onafhankelijk onderzoek naar Samen Veilig Midden-Nederland, de moederorganisatie van SAVE. De uitkomsten daarvan worden in het eerste kwartaal van 2027 verwacht.

Het gezinshuis ontkent en kondigt aangifte aan

Huize Soria wijst de beschuldigingen volledig van de hand. De instelling spreekt van onwaarheden en valse beschuldigingen, en zegt dat het geschetste beeld totaal niet overeenkomt met de werkelijkheid.

Volgens het gezinshuis zijn oud-bewoners online benaderd en beinvloed om negatief te verklaren, en kenden sommigen van hen elkaar. Het kondigde aan aangifte te doen van smaad tegen Nieuwsuur, tegen de betrokken journalisten en tegen de zestien oud-bewoners. Nieuwsuur houdt vast aan de publicatie en stelt dat de meeste geinterviewden elkaar niet kenden, dat hun verklaringen op belangrijke punten overeenkomen en dat die met aanvullend bewijs zijn gestaafd.

Waarom dit verder reikt dan een enkel huis

De zaak legt een zwak punt bloot in de manier waarop Nederland zijn moeilijkste jeugdzorgvragen oplost. Als er in Nederland geen plek meer is, wordt gezocht naar een aanbieder die nog wel ja zegt, en die zoektocht eindigt soms over de grens, buiten het bereik van de Nederlandse inspectie.

Het toezicht loopt dan vast tussen twee stelsels. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd gaat niet over een instelling op Spaanse bodem, de Spaanse toezichthouder weet niet dat er Nederlands geld en Nederlandse jongeren in het spel zijn, en de gemeente die betaalt zit op honderden kilometers afstand. Zolang die gaten niet gedicht zijn, blijft de constructie beschikbaar voor de volgende aanbieder.

Wat nog niet is vastgesteld

Er loopt geen strafrechtelijk onderzoek waarvan de uitkomst bekend is, en de beschuldigingen zijn niet door een rechter beoordeeld. Wat er precies is gebeurd, staat daarmee juridisch nog open, hoe talrijk en hoe gelijkluidend de verklaringen ook zijn.

Ook is onduidelijk hoeveel Nederlandse jongeren er in totaal in Soria hebben gezeten en hoeveel gemeenten erbij betrokken waren. Sinds de uitzending melden zich nieuwe oud-bewoners, dus dat aantal ligt vermoedelijk hoger dan nu bekend is.