VN-klimaatschadefonds keert voor het eerst uit: 20 miljoen dollar voor Nepal, tegenover 4,7 miljard aan schade

De eerste toekenning sinds de oprichting

Het bestuur van het VN-fonds voor het opvangen van klimaatschade heeft voor het eerst geld gereserveerd voor een getroffen land. In een extra ingelaste vergadering, die op 22 oktober online plaatsvond, werd 20 miljoen dollar bestemd voor Nepal.

Inclusief toezichtskosten van 1,6 miljoen dollar komt het goedgekeurde totaal op 21,6 miljoen dollar. Daarmee is Nepal het eerste land dat aanspraak maakt op het fonds, dat in 2022 op de klimaattop in Sharm el-Sheikh werd afgesproken en in 2023 in Dubai van start ging.

De bergramp van 26 augustus

De aanleiding is een ramp in het stroomgebied van de Bhote Koshi. Op 26 augustus kwam daar een massa ijs en rots naar beneden, waarna een vloedgolf door de vallei trok die door ooggetuigen met een tsunami werd vergeleken.

Meer dan 1.400 mensen kwamen om en ruim vijfduizend mensen worden nog vermist. Huizen, scholen en waterkrachtcentrales raakten verwoest, zowel in Nepal als aan de Chinese kant van de grens. De Nepalese regering schat de kosten van herstel en wederopbouw op 4,7 miljard dollar.

Een fonds in miljoenen tegenover schade in miljarden

De verhouding tussen die twee bedragen is de kern van de kritiek. De gereserveerde 20 miljoen dollar dekt minder dan een half procent van wat Nepal zegt nodig te hebben, en het is bovendien het maximum dat het fonds per land kan uitkeren.

Het fonds zelf is ook niet groot. Rijke landen hebben samen ongeveer 822 miljoen dollar toegezegd, waarvan tot nu toe iets meer dan de helft daadwerkelijk is gestort. Daar staan 176 aanvragen van ontwikkelingslanden tegenover, met een gezamenlijke waarde van ongeveer 2,8 miljard dollar. Nepal had eind september al zo'n 102 miljoen dollar binnengekregen van binnenlandse en buitenlandse donoren, dus de VN-bijdrage is ook naast die stroom bescheiden.

Het geld is nog niet overgemaakt

Een reservering is geen betaling. Nepal moet eerst een uitgewerkt voorstel indienen, dat het bestuur vervolgens moet goedkeuren, en voor die procedure is geen termijn afgesproken.

Dat betekent dat er bijna twee maanden na de ramp nog geen euro of dollar uit dit fonds in Nepal is aangekomen. Het bestuur komt in december opnieuw bijeen om andere aanvragen te behandelen.

Kritiek van hulporganisaties en van Nepal zelf

Harjeet Singh, die campagne voert om het fonds te vullen, vat het bezwaar kort samen: Nepal heeft miljarden nodig om weer op te bouwen en het fonds antwoordt in miljoenen. Brandon Wu van ActionAid USA noemt de reactie een illustratie van hoe ontoereikend de steun van rijke landen is.

Uit Nepal klinkt een mildere toon. Maheshwar Dhakal van het Nepalese klimaatministerie noemt het bedrag zeer klein in verhouding tot het verlies, maar ziet er tegelijk een signaal in dat de internationale gemeenschap tot een goed besluit in staat is. Op de achtergrond speelt mee dat de officiele ontwikkelingshulp van de grote donorlanden in 2025 met 23 procent is gedaald, waardoor het fonds in een krimpend geheel opereert.

Wat dit voor Nederland betekent

Nederland is een van de landen die aan dit fonds hebben toegezegd. Op de klimaattop in Dubai in 2023 beloofde het kabinet 15 miljoen euro, een bedrag dat toenmalig premier Rutte destijds relatief veel noemde, en dat in verhouding tot de Duitse en Emiratische toezeggingen van elk honderd miljoen dollar bescheiden was. Nu het fonds zijn eerste toekenning doet, wordt zichtbaar wat zulke bedragen in de praktijk opleveren.

Die vraag komt volgende maand opnieuw op tafel, want dan begint de VN-klimaattop in Turkije, met klimaatfinanciering als een van de hoofdonderwerpen. Nederland zal daar moeten kiezen tussen het bijplussen van de toezegging en het verdedigen van het huidige bedrag, in een jaar waarin het kabinet zelf op ontwikkelingssamenwerking bezuinigt.

Wat nog onzeker is

Hoe snel Nepal het geld krijgt, is niet te zeggen, omdat de goedkeuringsprocedure geen deadline kent. Ook is niet bekend waaraan het precies besteed mag worden, want dat volgt uit het voorstel dat nog moet worden ingediend.

Verder blijft open of deze eerste toekenning een voorbeeld wordt of een uitzondering. Met 176 openstaande aanvragen en minder dan 450 miljoen dollar aan niet-bestemd geld in kas kan het fonds niet alle rampen van dit jaar op deze manier beantwoorden, en welke selectie het bestuur daarbij hanteert is nog niet openbaar gemaakt.