Nederlandse bedrijven draaien Chinese AI-modellen op eigen servers, terwijl Peking de uitvoer ervan aan vergunningen wil binden

Een advocatenkantoor met een Chinees model op een Duitse server

Het Amsterdamse advocatenkantoor Driven Lawyers laat juridische contracten samenvatten door Qwen, een AI-model van de Chinese techgigant Alibaba. Dat model draait niet in een datacenter van een Amerikaanse aanbieder, maar op servers in Duitsland, waar het kantoor zelf bepaalt wat er met de gegevens gebeurt.

Oprichter Arvid van Oorschot gebruikt een kleine versie. Die is volgens hem minder goed dan de grote Amerikaanse modellen, maar voor bepaalde taken prima geschikt. Het kantoor is daarmee een voorbeeld van een beweging die de NOS zondag in kaart bracht: Nederlandse bedrijven kijken met groeiende belangstelling naar AI-modellen uit China, omdat die gratis te downloaden zijn en op eigen hardware kunnen draaien.

Open modellen verschuiven de rekening en de regie

Het verschil met de bekende diensten zit in de manier waarop ze worden aangeboden. ChatGPT van OpenAI, Claude van Anthropic en Gemini van Google zijn gesloten: wie ze gebruikt betaalt per gebruik of per abonnement, en stuurt zijn vragen naar de servers van de aanbieder. Chinese bedrijven als Alibaba, DeepSeek, Moonshot en Z.ai zetten hun modellen juist vrij beschikbaar op internet.

Dat levert twee dingen op. Het eerste is geld. Philip Gast, medeoprichter van The Stack, zegt dat je voor sommige taken helemaal geen duur AI-model nodig hebt. Het tweede weegt voor bepaalde sectoren zwaarder: wie het model zelf installeert, kiest ook waar het draait en dus waar gevoelige gegevens blijven. Voor de zorg en voor defensie is dat geen detail maar een voorwaarde.

De verhouding tussen open en gesloten is omgeklapt

Hoe snel die verschuiving gaat, is te zien bij OpenRouter, een dienst die vragen naar honderden AI-modellen doorsluist en daar gebruikscijfers over publiceert. Eind vorig jaar ging ongeveer dertig procent van het verkeer daar naar open modellen en zeventig procent naar gesloten modellen.

Die verhouding is inmiddels omgedraaid, naar ongeveer zeventig procent open tegen dertig procent gesloten. Een flink deel van die groei komt op het conto van Chinese aanbieders, die hun modellen niet alleen weggeven maar ze ook steeds dichter bij het niveau van de Amerikaanse concurrentie brengen.

Peking zet een slot op de deur die het zelf openzette

Terwijl Europese bedrijven die modellen omarmen, begint de Chinese overheid de uitvoer ervan te reguleren. Het ministerie van Handel en het ministerie van Wetenschap en Technologie stelden voor om drieentwintig AI-technologieen toe te voegen aan de lijst waarvoor een exportvergunning nodig is. Tot 15 november kan er op dat voorstel worden gereageerd.

Tegelijk werd bekend dat DeepSeek en MiniMax de registratieprocedure hebben doorlopen en wel toestemming hebben gekregen om hun modellen als open source en in het buitenland aan te bieden. Dat meldde donderdagavond 24 oktober een WeChat-account dat gelieerd is aan de staatszender CCTV.

Wat de regels raken en wat ze vrijlaten

Het voorstel richt zich op drie dingen. Modellen die zijn getraind op wat China kerndata noemt mogen niet worden uitgevoerd, en voor modellen die op belangrijke data zijn getraind komen beperkingen. Daarnaast worden krachtige agenten en systemen die zijn gebouwd voor defensie of voor kerntaken van de overheid beperkt of verboden. De derde categorie gaat over rekenkracht: het ontwerp van AI-chips en snelle verbindingen tussen rekenclusters komen onder controle.

Wat erbuiten blijft is voor gebruikers minstens zo belangrijk. Het aanroepen van modellen via een programmeerkoppeling, apps, webpaginas, SaaS-platformen, lichte lokale installaties en open source technologie worden uitgezonderd. Het CCTV-account schreef erbij dat AI-bedrijven gewoon door kunnen met hun commerciele activiteiten.

Een strategie die kennis binnenhoudt

China-correspondent Gabi Verberg plaatst de beperkingen in een breder patroon. Volgens haar wil Peking ervoor zorgen dat het land waardevolle kennis vooral zelf kan gebruiken, en voorkomen dat grote concurrent de Verenigde Staten daarvan profiteert.

Dat maakt het weggeven van modellen minder tegenstrijdig dan het lijkt. Gratis modellen bouwen marktaandeel en gewenning op in landen die anders bij Amerikaanse aanbieders zouden aankloppen, terwijl de gevoelige onderdelen, de data en de rekenkracht, binnen de eigen grenzen blijven.

Wat dit voor Nederland betekent

Voor Nederlandse organisaties is de keuze hiermee niet eenvoudiger geworden. Een model op een eigen server in Duitsland houdt gegevens binnen Europa en verlaagt de rekening, en dat is precies wat ziekenhuizen, advocatenkantoren en overheidsdiensten zoeken nu de afhankelijkheid van Amerikaanse cloudaanbieders hoog op de risicolijsten staat.

Daar staat tegenover dat de herkomst verschuift naar een land dat de uitvoer nu zelf aan vergunningen wil binden. Wie vandaag een Chinees model in een werkproces inbouwt, weet niet of de volgende versie over een jaar nog beschikbaar is, en kan zich daarbij ook niet op een contract beroepen: een gratis gedownload model komt zonder leveringsgarantie.

Wat hier nog onzeker is

Het Chinese voorstel is niet definitief. Tot halverwege november kan erop worden gereageerd, en de uiteindelijke tekst kan ruimer of strenger uitvallen dan de versie die nu op tafel ligt.

Ook de cijfers vragen nuance. De verhouding bij OpenRouter zegt iets over het verkeer langs die ene tussenpartij, niet over al het zakelijke AI-gebruik in Nederland. Bedrijven die een model op eigen hardware installeren komen in zulke statistieken juist helemaal niet voor, en hoeveel Nederlandse organisaties dat echt doen is daarmee niet bekend.