Jordanie bombardeert doelen in Zuid-Syrie na de aanslag op een kerk in Karak, Damascus ontkent dat er overleg was

Luchtaanvallen op vier plaatsen in Deraa en Suweyda

De Jordaanse luchtmacht voerde maandagavond aanvallen uit op doelen in het zuiden van Syrie. Het ging om plaatsen in de provincie Deraa, onder meer het dorp Al-Tai, Al Shayyah en Muzayrib, en om de stad Shahba in de provincie Suweyda.

Het Jordaanse leger zegt schuilplaatsen van gewapende groepen te hebben geraakt, waarbij veel leden van die groepen zijn gedood of verwond en een aantal voertuigen is vernietigd. Minister van Overheidscommunicatie Mohammed al-Momani stelde dat er meer dan twintig strijders van Islamitische Staat zijn omgekomen.

Twee versies van hetzelfde overleg

Over de dodentallen aan Syrische zijde lopen de opgaven uiteen. De Syrische civiele bescherming meldde minstens zeven doden: drie mannen, een vrouw en drie kinderen. Volgens die opgave kwamen in Al-Tai vijf leden van een familie om, in Al Shayyah een man van tachtig en in Shahba een man van zestig. Syrische gezondheidsautoriteiten kwamen op acht doden, waaronder drie kinderen.

Belangrijker nog is het verschil over de aanloop. Jordanie zegt de operatie in coordinatie met de Syrische regering te hebben uitgevoerd. Damascus ontkent dat en stelt dat de militaire actie zonder voorafgaand overleg of waarschuwing plaatsvond.

De aanslag in de Sint-Joriskerk

De aanleiding ligt drie dagen eerder. Op vrijdag 23 oktober omstreeks drie uur in de middag openden drie gewapende mannen het vuur op de Grieks-orthodoxe Sint-Joriskerk in het dorp Hmoud, in het gouvernement Karak, ongeveer 180 kilometer zuidelijk van Amman.

Op dat moment vond er een uitvaartdienst plaats, met naar schatting 150 tot 200 mensen in en rond de kerk. De aanvallers kwamen met een auto, schoten eerst van buiten en zetten het vuren daarna enkele minuten voort. Negen mensen kwamen om, de schattingen van het aantal gewonden lopen van 34 tot ongeveer 40.

Drie verdachten na een vuurgevecht van drie uur

Maandag pakten Jordaanse veiligheidsdiensten drie verdachten op in het dorp al-Jadeeda in Karak. Ze hadden zich verschanst in een verlaten huis, weigerden zich over te geven en openden het vuur op de veiligheidstroepen. Het gevecht duurde ongeveer drie uur.

Alle drie raakten zwaar verwond bij hun aanhouding. In het huis werden meerdere wapens en munitie aangetroffen. Volgens Jordaanse functionarissen gaat het om familieleden van elkaar, twee broers en een zwager.

Niemand eiste de aanslag op, Jordanie noemt wel een naam

Tot nu toe heeft geen enkele organisatie de aanslag opgeeist. De Jordaanse minister van Binnenlandse Zaken Mazen al-Faraya noemde het een terreuraanslag door een groep extremisten, en premier Jafar Hassan sprak van terroristische ideologie en blind extremisme, zonder een groep te benoemen.

Dat staat in zekere spanning met de verantwoording van de luchtaanvallen, waarbij wel expliciet naar Islamitische Staat is verwezen. Het land heeft met die naam een geschiedenis: in 2016 vond in Karak ook een aanslag plaats, opgeeist door Islamitische Staat, waarbij tien mensen omkwamen.

De gesloten overgang bij Nassib

Na de aanvallen sloot Syrie de grensovergang bij Nassib, aan Jordaanse zijde bekend als Jaber. Dat is de enige overgang voor personen en goederenvervoer tussen beide landen, en het verkeer werd in beide richtingen stilgelegd, volgens Damascus vanwege de huidige omstandigheden.

De sluiting is meer dan een symbolisch gebaar. Nassib is de schakel in de wegverbinding tussen Syrie en de Golfstaten, en de Syrische economie leunt sterk op die route. Dat maakt de maatregel voor Damascus kostbaar en voor Amman een drukmiddel dat ook de eigen transportsector raakt.

Wat dit voor Nederland betekent

Het Nederlandse reisadvies voor Jordanie staat voor het grootste deel van het land op geel, wat betekent dat reizen kan maar dat er bijzondere veiligheidsrisico's zijn. Oranje geldt voor de tien kilometer brede grensstrook met Syrie en Irak, met uitzondering van Umm Qais, en voor de provincie Mafraq en de omgeving van Aqaba en Azraq. Dat advies is sinds 8 september niet gewijzigd en vermeldt de aanslag in Karak niet.

Karak valt daarmee in het gele gebied, terwijl de luchtaanvallen juist uitgaan van dreiging vanuit de oranje grenszone. Voor Nederland en de Europese Unie raakt dit bovendien aan een bredere discussie: het beleid rond de wederopbouw van Syrie en rond terugkeer van Syrische vluchtelingen gaat uit van een land dat stabieler wordt, en grensoverschrijdende aanvallen in het zuiden passen slecht in dat beeld.

Wat hier nog onzeker is

De kernvraag is wie de aanslag heeft gepleegd en in opdracht van wie. De verdachten zijn Jordaanse staatsburgers die zwaar verwond in handen van de autoriteiten zijn, en zolang er geen aanklacht of verklaring ligt, is hun motief niet vastgesteld. Of er een organisatorische lijn naar Zuid-Syrie bestaat, is tot nu toe een stelling van de Jordaanse regering en geen aangetoond feit.

Ook de uitwerking van de aanvallen is niet uit te meten. De Jordaanse opgave van meer dan twintig gedode strijders en de Syrische opgave van zeven tot acht burgerslachtoffers beschrijven dezelfde avond vanuit twee hoofdsteden die het bovendien oneens zijn over de vraag of er is overlegd. Hoe lang de grens dicht blijft en of er nieuwe aanvallen volgen, zal de komende dagen moeten blijken.