Partij voor de Dieren dient opnieuw een wet in tegen onverdoofd slachten, en deze keer ligt er een kabinet dat het steunt

De Partij voor de Dieren heeft woensdag een wetsvoorstel ingediend dat onverdoofd slachten verbiedt, inclusief rituele slacht. Het voorstel gaat verder dan dat en wil ook een eind maken aan bedwelming van varkens met CO2 en aan elektrische waterbaden voor pluimvee. Staatssecretaris Erkens zei eerder deze maand dat onverdoofd slachten niet in Nederland thuishoort, en de Raad van State kijkt anders naar de zaak dan bij de vorige poging. Joodse en islamitische organisaties zien er een inbreuk op de vrijheid van godsdienst in.

Derde poging in bijna twintig jaar

De Partij voor de Dieren heeft woensdag een wetsvoorstel bij de Tweede Kamer ingediend dat slachten zonder bedwelming verbiedt, ook wanneer het om rituele slacht gaat. Kamerlid Esther Ouwehand is de indiener. Volgens haar moet de wet het lijden van dieren bij de slacht zo veel mogelijk beperken.

Het is niet de eerste keer. De partij probeerde het al in 2008 en opnieuw in 2011. Dat tweede voorstel haalde de Tweede Kamer, maar strandde daarna in de Eerste Kamer, die het in strijd zag met de vrijheid van godsdienst. Sindsdien is er niets aan de wet veranderd.

Wat er precies in het voorstel staat

De kern is eenvoudig: elk dier moet bedwelmd zijn voordat het wordt geslacht. Daarmee verdwijnt de uitzondering die nu bestaat voor slacht volgens joodse en islamitische voorschriften, waarbij het dier bij bewustzijn moet zijn op het moment van de halssnede.

Daarnaast schrapt het voorstel een aantal methoden die niets met rituele slacht te maken hebben. Bedwelming van varkens met kooldioxide gaat eruit, net als de elektrische waterbaden waarin pluimvee en kalkoenen worden bedwelmd. Ook het vervoer van hoogzwangere dieren en het onvoorbereid uit kratten halen van pluimvee worden verboden.

Meer dan rituele slacht alleen

Die bredere opzet is politiek niet zonder betekenis. De vorige voorstellen werden vooral gelezen als een maatregel tegen religieuze slacht, en liepen daarmee direct vast op de discussie over godsdienstvrijheid. Nu raakt de wet ook de reguliere, grootschalige slachterij.

In aantallen is dat verschil groot. Rituele slacht betreft in Nederland enkele tienduizenden dieren per jaar, terwijl de bedwelmingsmethoden die het voorstel verder wil verbieden jaarlijks miljoenen varkens en stuks pluimvee raken. De aandacht in het debat gaat vooralsnog vooral naar het kleinere deel.

De veertig seconden die nu zijn toegestaan

De huidige regels zijn een compromis. Rituele slacht mag, maar alleen door gecertificeerde slachters met een zeer scherp mes, en als het dier na veertig seconden nog niet is overleden moet het worden bedwelmd. Die grens van veertig seconden is precies waar de kritiek zich op richt.

In de praktijk gebruikt naar schatting ongeveer de helft van de rituele slacht in Nederland al een vorm van tijdelijke bedwelming. Die is omkeerbaar, en daarom voor een deel van de gelovigen aanvaardbaar: het dier is niet dood op het moment van de snede. Volgens staatssecretaris Erkens werd bij het laatste Offerfeest ongeveer zeventig procent van de dieren voor de slacht bedwelmd.

Waarom de Raad van State nu anders kijkt

Bij de eerdere pogingen was het advies van de Raad van State een belangrijk struikelblok, vanwege de inbreuk op de godsdienstvrijheid. Over het herziene voorstel is het advies positiever uitgevallen. De omstandigheden zijn volgens de Raad veranderd: andere landen hebben inmiddels een verbod, en de maatschappelijke opvattingen over dierenwelzijn zijn opgeschoven.

Daar komt de Europese rechtspraak bij. Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens oordeelde over het Belgische verbod dat dit niet in strijd is met de vrijheid van godsdienst, en het Hof van Justitie van de Europese Unie kwam eerder tot een vergelijkbare conclusie. Dat maakt de juridische positie van een Nederlands verbod sterker dan in 2011.

Een staatssecretaris die het taboe eraf wil

Opvallend is de houding van het kabinet. Staatssecretaris Silvio Erkens van Landbouw zei begin oktober in een televisieprogramma dat onverdoofd slachten niet in Nederland thuishoort. Hij sprak over veertig seconden dierenleed en vond het ongemakkelijk dat Nederland zich voor dierenwelzijn uitspreekt en deze praktijk tegelijk toestaat.

Erkens zei daarbij expliciet dat het taboe van het onderwerp af moet. Het kabinet staat positief tegenover het voorstel van de Partij voor de Dieren, maar Erkens erkende ook dat de zaak juridisch ingewikkeld blijft omdat ze de godsdienstvrijheid raakt.

Het verwijt uit de Kamer en uit de gemeenschappen

Die uitspraken leidden op 6 oktober tot een confrontatie in het vragenuur. DENK, de SGP en de ChristenUnie vonden dat Erkens aan de vrijheid van godsdienst tornde. DENK-Kamerlid Dogukan Ergin stelde dat de opmerkingen halal en kosjer vlees onmogelijk zouden maken. PVV-Kamerlid Dion Graus steunde de staatssecretaris juist.

SGP-Kamerlid Andre Flach zei dat zijn partij geen extra lasten wil voor de joodse gemeenschap. Opperrabbijn Binyomin Jacobs noemde een verbod eerder een gevoel van onbehagen en een inbreuk op de godsdienstvrijheid. Voor beide gemeenschappen gaat het om een voorschrift dat niet onderhandelbaar is, en dat maakt een compromis over de techniek van de slacht moeilijk.

Wat er nog moet gebeuren

Op papier is er in beginsel een Kamermeerderheid voor het voorstel. Partijen willen de wettekst wel zorgvuldig bekijken, juist omdat het onderwerp gevoelig ligt, en dat kost tijd. Een initiatiefwet moet daarna nog langs de Eerste Kamer, precies de plek waar het in 2011 misging.

Wat er niet in de berichtgeving staat, is hoe lang eventuele overgangstermijnen worden en wat een verbod betekent voor de import van onverdoofd geslacht vlees uit landen waar het wel mag. Zolang dat open blijft, is onduidelijk of een verbod het dierenleed daadwerkelijk vermindert of alleen verplaatst.